Beelden van een andere werkelijkheid – Altaren in het World Trade Center...

Beelden van een andere werkelijkheid – Altaren in het World Trade Center in historisch perspectief

KLEUR
Een subtiele verwijzing naar deze onluikende levenskracht en wedergeboorte bevindt zich op de schouder van de moederfiguur: een klein accent heldergroen. Dit is echter een toevallige rest groen, die bij de verdere uitwerking van het beeld mogelijk nog verdwijnt, aldus De Munck. Toch gebruikt zij wel degelijk kleur in haar werk, hoewel in verhouding tot de middeleeuwse retabels kleur niet overal op de moderne altaarstukken aanwezig is, maar vooral op de luiken en retabelbakken. Kleur heeft op de gesneden beelden een subtiele rol en is toegepast als kleine kleuraccenten (zo zijn de ogen vaak aangeduid) en heeft net als in de oude sculptuur in veel gevallen ook een symbolische betekenis. Op de figuren van Adam en Eva in het paradijs bracht De Munck geel en wit aan: kleuren die zij interpreteert als onschuld en leven, op Adam en Eva na de Zondeval zwart, als uitdrukking van hun bezoedeling. Het blauw op de vissenhuiden-bekleding van de Zondvloed spreekt voor zich, maar is heel subtiel op een staartvin van de duikende jonge potvis in Het geheugen. Shawky Ezzat gebruikte roze als meest spirituele kleur van de Oosterse cultuur op de door hem met teksten beschilderde poort van het altaarstuk De wetten van het hart. Op de rand van de middenbak van het Engelenaltaar bracht De Munck enkele kleine strookjes bladgoud aan, als verwijzing naar het goddelijke. De moderne altaarstukken weerspiegelen echter niet meer de overweldigende hemelse pracht en de rijkdom van de opdrachtgevers. Door de betrekkelijk eenvoudige afwerking en materialen, vaak gevonden stammen, kisten en balken, verwijzen zij vaak eerder naar eenvoud en het christelijke armoede-ideaal.

Groene kleurvlek op de schouder van de moederfiguur van het altaarstuk Het Gezin
Groene kleurvlek op de schouder van de moederfiguur van het altaarstuk Het Gezin, Hanneke de Munck (foto Van Vlierden)

BEELDEN ALS VERBINDING VAN HET AARDSE MET HET HEMELSE
De leegte is een belangrijk element in verscheidene van De Muncks altaarstukken. Ik benoem die zelf als het onzegbare, het goddelijke, ofwel de stilte of leegte waarin het goddelijke kan worden ervaren. Het is veelzeggend dat De Muncks laatste altaarstuk, samen met Deirdre McCloughlin gemaakt, geheel aan de leegte is gewijd. Het roept zowel associaties op met een (altaar)tafel waarop een offer ligt, of als geheel met een biddende figuur met uitgestrekte armen, als een vroegchristelijke orant. In De wetten van het Hart, een podium met een dubbele poort, vormt de leegte het centrum van het drieluik. De luiken worden gevormd door de Pakistaanse deuren met toegevoegde beelden van de profeten. In het Engelenaltaar verwijst de lege predella naar de openheid, de innerlijke stilte, die nodig is om het goddelijke, in dit geval goddelijke hulp, te kunnen ontvangen en ervaren.

Altaarstuk Schreeuw in het heelal in wording - Hanneke de Munck en Leo van den Bos
Altaarstuk Schreeuw in het heelal in wording, Hanneke de Munck en Leo van den Bos (foto Van Vlierden)

De componiste Galina Ustvolskaja zocht in eenzaamheid en de stilte van de natuur de inspiratie voor haar muziek. In het altaarstuk Schreeuw in het heelal zijn drie taxushouten beelden van haar opgenomen in een abstracte houtconstructie van Leo van den Bos. De eenzame roept hier om hulp van God. Door de piramide- en trechtervormige constructies waartussen de beelden zijn opgenomen lijkt het als of deze beelden intermediair zijn tussen het hemelse en het aardse. Zij nemen klanken uit het aardse op en zenden die uit in het hemelse. Tegelijkertijd lijken zij in staat om antwoorden uit het hemelse op te vangen en door te geven aan de aardse beschouwer. In die zin lijkt de functie van het middeleeuwse heiligenbeeld, voertuig voor de bemiddelende of genezende kracht van de heilige en zijn relieken, hier letterlijk in beeld gebracht. Het feit dat uit taxushout het geneesmiddel taxol gewonnen wordt, dat ingezet wordt tegen kanker, versterkt deze associatie.

In die zin hebben de moderne altaarstukken, hoewel in andere vorm en met een eclectischer religieuze inhoud, dezelfde functie als de oude retabels: een verbinding vormen tussen het hemelse en het aardse en zicht bieden op een andere, hogere werkelijkheid. Het is de bedoeling dat zij, geplaatst in het WTC, net als de oude retabels functioneren als concentratie- en aandachtspunten in de ruimte en uitnodigen tot overweging en meditatie. Ik ben benieuwd of zij deze functie in de ‘kathedraal an het grote geld’ ook daadwerkelijk zullen krijgen.


COPYRIGHT 2011 Marieke van Vlierden, All rights reserved.
No portion of this article nor the accompanying illustrations can or may be reproduced without the express written permission from the copyright holder.


NO COMMENTS

Why not leave a comment, if you can hardly resist the urge to do so?